गीत समीक्षा
समीक्षक : लक्ष्मी बडाल
परिचय
नेपाली समाजमा दसैँ केवल एउटा चाड मात्र होइन, यो पारिवारिक पुनर्मिलन, आत्मीयता, आशीर्वाद र सांस्कृतिक पहिचानको जीवन्त उत्सव हो। दसैँ आउनासाथ गाउँघरका आँगन रातो टीका, पहेँला जमरा, पिङ, मालश्रीका धुन र आफन्तसँगको भेटघाटले सजिन्छन्। नेपाली मनमा छुट्टै उमङ्ग र उत्साह सञ्चार हुन्छ। तर रोजगारी, अध्ययन र अवसरको खोजीमा परदेश पुगेका नेपालीका निम्ति यही पर्व कहिलेकाहीँ सम्झना, प्रतीक्षा र विरहको गहिरो अनुभूतिसमेत बनेर आउँछ। यही सामाजिक तथा भावनात्मक परिवेशमा सिर्जना गरिएको ‘रुमाल फरर’ दसैँ गीतले नेपाली सांस्कृतिक जीवन, पारिवारिक आत्मीयता र घर फर्किने चाहनाको झल्को प्रस्तुत गर्छ।टीका सानु र टीकाराम श्रेष्ठको स्वरमा सजिएको यस गीतमा रामु बिरही मल्लको शब्द तथा सङ्गीत रहेको छ। गीतमा सर्मिला थापा, वेदप्रसाद गौडेललगायतका कलाकारहरूको सहभागिता रहेको छ। सन् २०२६ को नयाँ दसैँ गीतका रूपमा प्रस्तुत यस सिर्जनालाई ‘मनको कथा’ युट्युब च्यानलमार्फत सार्वजनिक गरिएको हो। गीतले दसैँको आगमन, परदेशी नेपालीको घरफिर्ती र परिवारसँग पुनर्मिलनको अपेक्षालाई भावनात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको छ।
परदेशीको प्रतीक्षा र घरदेशको आत्मीयता
परदेशमा रहेका नेपालीका लागि चाडपर्वको अर्थ स्वदेशमा रहेका मानिसको भन्दा केही फरक हुन सक्छ। परिवारको सम्झना, आमाबुबाको प्रतीक्षा, बालबालिकाको उत्साह र वर्षौँदेखि टाढिएका आफन्तसँग भेट्ने चाहनाले दसैँलाई अझ भावनात्मक बनाउँछ। परदेशी घर फर्किने प्रसङ्गले केवल एउटा व्यक्तिको यात्रालाई मात्र सङ्केत गर्दैन, यसले पारिवारिक सम्बन्धसँग पुनः जोडिने चाहना, आफ्नोपनको खोजी र मातृभूमिप्रतिको अनुरागलाई समेत प्रतिनिधित्व गर्छ।
‘रुमाल फरर’ गीतको भावभूमिमा पनि घर फर्किने चाहना, दसैँको उमङ्ग र परिवारसँग भेट्न पाउने खुसीलाई अनुभूत गर्न सकिन्छ। परदेशमा रहेका नेपालीको मनमा आफ्नो गाउँ, घर, परिवार र बाल्यकालका सम्झनाहरू कति गहिरोसँग बसेका हुन्छन् भन्ने यथार्थलाई यस्ता गीतले स्मरण गराउँछन्।‘रुमाल फरर’ शीर्षकको प्रतीकात्मक अर्थ
‘रुमाल फरर’ शीर्षक आफैँमा नेपाली लोकजीवनसँग निकट देखिन्छ। नेपाली सांस्कृतिक अभिव्यक्तिमा रुमाल स्नेह, स्वागत, बिदाइ र भावनात्मक सङ्केतका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। ‘फरर’ शब्दले चञ्चलता, गति र उल्लासको अनुभूति गराउँछ। शीर्षकको यही प्रतीकात्मक सम्भावनाले दसैँको रौनक, यात्राको उत्साह र प्रियजनको आगमनसँग जोडिने खुसीलाई स्मरण गराउँछ।
गीतको शीर्षकले नै श्रोताको मनमा दसैँको वातावरण, गाउँ फर्किने यात्रा र आफ्ना प्रियजनसँग भेट्ने कल्पना जगाउन सक्छ। यस अर्थमा ‘रुमाल फरर’ केवल एउटा गीतको शीर्षक मात्र नभई दसैँसँग जोडिएका भावना, सम्झना र आत्मीयताको प्रतीकका रूपमा समेत बुझ्न सकिन्छ।शब्द, सङ्गीत र भावनात्मक अभिव्यक्ति
गीतको प्रभावकारितामा शब्द र सङ्गीतको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यस गीतका शब्द तथा सङ्गीत सर्जक रामु बिरही मल्लले दसैँ, परदेश र घरफिर्तीजस्ता नेपाली जनजीवनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्ने विषयलाई सिर्जनाको आधार बनाएका छन्। दसैँको अवसरमा घर फर्किने चाहना र परिवारसँग पुनर्मिलनको अपेक्षा नेपाली समाजको साझा अनुभूति हो।
यस्ता विषयलाई गीतका माध्यमबाट प्रस्तुत गर्दा श्रोताले आफ्नै जीवनका अनुभव, पारिवारिक सम्बन्ध र विगतका सम्झनासँग जोडेर गीतलाई अनुभूत गर्न सक्छन्। शब्द र सङ्गीतको संयोजनले गीतको भावलाई थप प्रभावकारी बनाउन सक्ने भएकाले यस पक्षलाई गीतको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा लिन सकिन्छ।सांस्कृतिक पहिचान र चाडपर्वको सन्देश
नेपाली गीत–सङ्गीतले मनोरञ्जन प्रदान गर्नुका साथै समाजको जीवनशैली, सम्बन्ध र सामूहिक स्मृतिलाई पनि अभिव्यक्त गर्दै आएको छ। दसैँसम्बन्धी गीतहरूमा घर फर्किने चाहना, आफन्तको प्रतीक्षा, टीका र जमराको महत्त्व तथा परिवारसँग पर्व मनाउने रहर विशेष रूपमा मुखरित हुन्छन्।यस्ता गीतले स्वदेशमा रहेका परिवार र विदेशमा रहेका नेपालीबीच भावनात्मक पुल निर्माण गर्न सक्छन्। आजको विश्वव्यापी परिवेशमा नेपालीहरू विभिन्न देशमा छरिएर रहेका छन्। भौगोलिक दूरी बढे पनि भाषा, संस्कृति, परम्परा र पारिवारिक सम्बन्धप्रतिको आत्मीयता घटेको छैन। त्यसैले परदेशमा रहेकालाई घरको सम्झना गराउने र घरदेशमा रहेका परिवारलाई आफ्ना प्रियजनको प्रतीक्षाको अनुभूति गराउने गीतहरूको सामाजिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व रहन्छ।
‘रुमाल फरर’ जस्ता सिर्जनाले दसैँको अवसरमा घर फर्किने चाहना, परिवारप्रतिको माया र मातृभूमिसँगको भावनात्मक सम्बन्धलाई स्मरण गराउने सम्भावना बोकेका छन्।
निष्कर्ष
‘रुमाल फरर’ दसैँ गीतको शीर्षक र यससँग जोडिएको परदेशीको घरफिर्तीको भावभूमिले नेपाली समाजको महत्त्वपूर्ण यथार्थतर्फ ध्यानाकर्षण गराउँछ। मानिस अवसरको खोजीमा संसारको जुनसुकै कुनामा पुगे पनि उसको मनमा आफ्नो घर, परिवार र मातृभूमिप्रतिको मोह जीवित रहन्छ। दसैँको वास्तविक खुसी भौतिक सम्पन्नतामा मात्र होइन, आत्मीय सम्बन्धको पुनर्मिलन र एकअर्काप्रतिको माया बाँड्न पाउनुमा निहित हुन्छ।गीतका सम्पूर्ण शब्द, गायन, सङ्गीत संयोजन र दृश्य प्रस्तुतिको सूक्ष्म अध्ययनपछि मात्र यसका कलात्मक पक्षबारे विस्तृत मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ। तथापि, दसैँ, परदेश र घरफिर्तीजस्ता विषय नेपाली जनजीवनसँग गहिरो रूपमा गाँसिएका छन्। यही भावभूमिमा सिर्जित ‘रुमाल फरर’ ले श्रोतालाई आफ्नो घर, परिवार र संस्कृतिको सम्झना गराउँदै चाडपर्वको वास्तविक आत्मीय अर्थतर्फ फर्काउन सक्ने सम्भावना बोकेको छ।
अन्ततः, ‘रुमाल फरर’ जस्ता गीतले परदेश र घरदेशबीचको भौगोलिक दूरीलाई भावनात्मक निकटतामा रूपान्तरण गर्ने प्रयास गर्छन्। यही नै दसैँको आत्मीयता, नेपाली संस्कृतिको सुन्दरता र सङ्गीतको भावनात्मक शक्तिको सार हो।

म्युजिक भिडियो:-  हेर्न  तलको लिङ्क क्लिक गर्नुस