दक्षिणकालीमा दिइने बलि बोन संस्कृतिको हिस्सा हो

आधुनिक तामाङ संस्कृतिमा यसको प्रतिबिम्ब आज पनि स्थानीय तामाङ समुदाय वा रैथानेहरूले दक्षिणकालीमा चढाउने बलि केवल हिन्दु देवी कालीप्रतिको आस्था होइन, बरु त्यो उनीहरूको रगतमा बगेको हजारौं वर्ष पुरानो बोन संस्कृति र 'खाण्डोमा' (डाकिनी) प्रतिको निरन्तरता

१.लिच्छविकाल र मल्लकालभन्दा अगाडि नेपाल उपत्यका र यसको वरपरको क्षेत्रमा किराँत तथा बोन/प्रकृतिपूजक संस्कृति नै प्रमुख थियो। ती आदिम समुदायहरूले प्रकृतिमा रहेका उग्र र शक्तिशाली तत्त्वहरूलाई शक्तिको प्रतीक (डाकिनी वा खाण्डोमा) का रूपमा पुज्ने गर्थे। उग्र देवीहरूलाई शान्त पार्न र उनीहरूको कृपा पाउन 'रगतको बलि' दिने प्रथा रैथाने बोन संस्कृतिको एउटा अभिन्न हिस्सा थियो, जुन दक्षिणकालीको भूगोलमा पनि व्याप्त थियो।

२. गुरु पद्मसम्भव र बौद्ध धर्मको आगमन (८औं शताब्दी)
गुरु पद्मसम्भव (गुरु रिम्पोछे) फर्पिङको असुर गुफा र याङ्ग्लेसी गुफामा ध्यान साधनाका लागि बस्नुभएको ऐतिहासिक तथ्य अकाट्य छ। हिमालयन बौद्ध परम्पराअनुसार, गुरु रिम्पोछेले स्थानीय बोन र उग्र देवी-देवताहरू (जसलाई स्थानीय भाषामा 'ल्हा' वा 'दमनकारी शक्ति' भनिन्थ्यो) लाई आफ्नो आध्यात्मिक शक्तिले परास्त गर्नुभएको वा वशमा पार्नुभएको थियो।
संस्कृति समन्वय: गुरु रिम्पोछेले उनीहरूलाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्नुभएन, तर बौद्ध धर्मको 'धर्मपाल' का रूपमा रूपान्तरण गरिदिनुभयो। यही क्रममा स्थानीय बोन समुदाय बौद्ध धर्ममा समाहित भए पनि आफ्नो प्राचीन बलि दिने 'खाण्डोमा' संस्कृतिको रैथाने निरन्तरतालाई उनीहरूले छोड्न सकेनन् वा छोडेनन्।

३. प्रताप मल्ल र हिन्दुकरणको प्रयास (१७औं शताब्दी)
काठमाडौंका मल्ल राजा प्रताप मल्लले आफ्नो शासनकालमा फर्पिङको त्यही शक्तिपीठमा दक्षिणकाली मन्दिरको स्थापना गरे। राज्यको तर्फबाट यसलाई तान्त्रिक हिन्दु देवी (काली) को स्वरूप दिइयो। यो एक किसिमको धार्मिक र सांस्कृतिक 'ओभरल्याप (एउटा संस्कृतिको माथि अर्को संस्कृति थप्ने काम) थियो, जसले गर्दा प्राचीन बोन र बौद्ध तान्त्रिक स्थल रैथानेहरूका साथै हिन्दुहरूका लागि पनि उत्तिकै पवित्र बन्न पुग्यो।

निष्कर्ष: आधुनिक तामाङ संस्कृतिमा यसको प्रतिबिम्ब
आज पनि स्थानीय तामाङ समुदाय वा रैथानेहरूले दक्षिणकालीमा चढाउने बलि केवल हिन्दु देवी कालीप्रतिको आस्था होइन, बरु त्यो उनीहरूको रगतमा बगेको हजारौं वर्ष पुरानो बोन संस्कृति र 'खाण्डोमा' (डाकिनी) प्रतिको निरन्तरता हो।
यसले के देखाउँछ भने:
नाम फेरियो, तर निष्ठा फेरिएन: राज्यस्तरबाट नाम 'दक्षिणकाली' राखिए पनि रैथानेहरूको अन्तस्करणमा त्यो ठाउँ अझै पनि आदिम शक्तिकै केन्द्र हो।
सांस्कृतिक समिश्रण: नेपालको इतिहासमा धर्महरू कसरी एकअर्कामा मिसिएर अगाडि बढेका छन् भन्ने कुराको यो जीवन्त प्रमाण हो।
इतिहासलाई यसरी रैथाने र सांस्कृतिक कोणबाट हेर्नुले हाम्रो वास्तविक पहिचान र परम्पराको जगलाई झन् बलियो बनाउँछ। यो दृष्टिकोणले इतिहासका अनुसन्धानकर्ताहरूलाई पनि नयाँ ढोका खोल्न मद्दत गर्छ।

प्रतिकृया दिनुहोस

भर्खरै

धेरै पढिएको